image144

İş Uyuşmazlıklarında Dava Şartı Arabuluculuk

Dava Şartı Olarak Arabuluculuk:


İş Mahkemeleri Kanunu 3. Maddesi, işe iade ile iş alacağı ve tazminat davalarının açılmasından önce arabuluculuk sürecinin işletilmiş olmasını bir dava şartı olarak getirmiştir.

Kanun m.3/1 “Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.”


Arabulucuya Başvurmadan Dava Açılması Halinde


Arabulucuya başvurunun dava şartı olarak öngörüldüğü durumlarda, bu zorunluluğun yerine getirilmeden dava açılması durumunda dava karşı tarafa tebliğ edilmeden ve esasa girilmeden usulden reddedilecektir.

Kanun m. 3/2 “Davacı, arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Bu zorunluluğa uyulmaması hâlinde mahkemece davacıya, son tutanağın bir haftalık kesin süre içinde mahkemeye sunulması gerektiği, aksi takdirde davanın usulden reddedileceği ihtarını içeren davetiye gönderilir. İhtarın gereği yerine getirilmez ise dava dilekçesi karşı tarafa tebliğe çıkarılmaksızın davanın usulden reddine karar verilir. Arabulucuya başvurulmadan dava açıldığının anlaşılması hâlinde herhangi bir işlem yapılmaksızın davanın, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddine karar verilir.”


Arabulucuya Başvurunun Zorunlu Tutulmadığı İş Davaları


Madde devamı “İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları hakkında birinci fıkra hükmü uygulanmaz” şeklindedir. Yani iş kazası ve meslek hastalığı ile ilgili tazminat, tespit, itiraz ve rücu davalarında arabulucuya başvuru zorunlu tutulmamıştır. Bu konular yine arabuluculuk çözüm yolu için uygun konular olup, isteğe bağlı bırakılmıştır.


İşe İade Konusunda Arabuluculuk


İş akdinin geçersiz nedenle feshi halinde işçi, fesih bildiriminden itibaren bir ay içerisinde işe iade talebiyle, arabulucuya başvurmak zorundadır. Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamaması halinde, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren, iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir.

İşe iade davasının, arabulucuya başvurulmadan açılması halinde, dava iş mahkemesince usulden reddedilecektir. Davanın reddi kararı ve daha sonra usulden ret kararının kesinleştiği bilgisi de taraflara resen (kendiliğinden) tebliğ edilecektir. Kararın kesinleşme bilgisinin taraflara tebliğinden itibaren, işçi iki hafta içerisinde yine arabulucuya başvurma hakkına sahip olacaktır.

Alt işveren – asıl işveren ilişkisinin mevcut olması durumunda arabuluculuk görüşmeleri, ancak her iki işverenin de katılımı ve mutabık kalmaları ile mümkün olacaktır.

Tarafların arabuluculuk süreci sonunda anlaşmaları durumunda, anlaşma tutanağında;

  • İşe başlatma tarihi,
  • İşçiye boşta geçen süre için ödenecek ücret ve hakların parasal miktarı,
  • İşçinin işe başlatılmaması halinde ödenecek işe başlatmama tazminatının parasal miktarının açıkça belirlenmesi gerekmektedir.

Aksi halde anlaşma sağlanamamış kabul edilir ve son tutanak buna göre hazırlanır.


Arabuluculukta Yetki


7036 sy İş Mahkemeleri Kanunu, iş davası açmadan önce taraflara arabulucu atanması ile arabuluculuk sürecinin işleyişi ve usulü konularını ayrıntılı olarak düzenlemiştir.

İş davası açmayı düşünen taraf, dava açmadan önce, karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna başvurarak, bir arabulucu atanmasını isteyecektir. Tarafların bir arabulucu üzerinde mutabık kalması durumunda, arabuluculuk bürosunca bu arabulucu atanacaktır.

Bu düzenleme ile uyuşmazlık çözümünde yetkili arabulucu sorunu da HMK genel yetki kurallarına uygun bir şekilde belirlenmiş olmaktadır.


Arabuluculuk Sürecine Katılmama Halinde Yargılama Giderlerinden Sorumlu Tutulma


Kanunun 3. Maddesinin 12. Bendinde, arabuluculuk sürecine katılmayan tarafın, davayı kazansa dahi yargılama giderlerinden sorumlu tutulacağı düzenlenmiştir.

“Taraflardan birinin geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmaması sebebiyle arabuluculuk faaliyetinin sona ermesi durumunda toplantıya katılmayan taraf,  son tutanakta belirtilir ve bu taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderinin tamamından sorumlu tutulur. Ayrıca bu taraf lehine vekalet ücretine hükmedilmez.”

Arabuluculuk süreci, her iki tarafın da ilk görüşmeye katılmaması sebebiyle sona ererse, açılacak davalarda tarafların yaptıkları giderler kendi üzerlerine bırakılacaktır.


Arabuluculuk Ücretinin Karşılanması


Kanunda, arabuluculuk ücretini kimin karşılayacağı belirlenmiştir.  Buna göre, anlaşma sağlanması halinde aksi kararlaştırılmış olmadıkça Arabuluculuk Asgari Ücret tarifesinde belirlenen ücret taraflarca eşit olarak karşılanacaktır. Taraflar, ücretin tamamını taraflardan birinin karşılaması konusunda da anlaşmaya varabilirler.

Arabuluculuk faaliyetinin anlaşmaya varmadan sona ermesi durumunda ise arabulucu ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Konuyla ilgili dava açılması halinde bütçeden karşılanan bu meblağ de yargılama giderinden sayılır ve dava sonunda haksız çıkan tarafa yüklenir.


Arabuluculuğa Başvurunun İş Davasında Zamanaşımına Etkisi


Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (HUAK) düzenlemesine uygun olarak İş Mahkemeleri Kanunu’nda da arabuluculuk yoluna başvurunun zamanaşımını keseceği düzenlenmiştir. İş K. m.3/17 “Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.” Yani arabulucuya başvuru halinde süre bakımından hiçbir hak kaybı yaşanmayacaktır.


Arabuluculuk Görüşmelerine Katılabilecekler


Arabuluculuk görüşmelerine taraflar bizzat veya avukatları aracılığıyla katılabilirler. Bununla birlikte Kanun’un 22. Maddesi uyarınca uyuşmazlığın çözümüne katkı sağlayabilecek uzman kişiler de müzakerelerde hazır bulundurulabilecektir. Bu uzman kişiler, taraflardan birisinin davet ettiği hesap bilirkişisi veya teknik bilirkişi olabilir.


İş Davasında Arabuluculuk Uygulamanın Kapsamı


Yeni İş Mahkemeleri Kanunu’nun bu bölümüne ilişkin belirtilmesi gereken son nokta; Basın İş Kanunu ve Deniz İş Kanunu’na tabi çalışanlar da arabuluculuk düzenlemeleri kapsamında işçi sayılacağı ve bu kanuna tabi olacağıdır.

Arabuluculuk Kapsamına Giren Dava Türleri

İş Hukukunda dava şartı kapsamında Arabuluculuk Kapsamına Giren Dava Türleri

 

·  Kıdem Tazminatı Alacağından Doğan Davalar

·  İhbar Tazminatından Doğan Davalar

·  Kötüniyet Tazminatından Doğan Davalar

·  Bakiye Süre Ücreti Alacağından Doğan Davalar

·  Eşit Davranmama Tazminatından Doğan Davalar

·  Sendikal Tazminattan Doğan Davalar

·  Ücret Alacağından Doğan Davalar

·  Fazla Mesai Ücretinden Doğan Davalar

·  Yıllık İzin Ücretinden Doğan Davalar

·  Yol ve Yemek Ücretinden Doğan Davalar

·  Ulusal Bayram ve Genel Tatil Ücretinden Doğan Davalar

·  Prim ve İkramiye Ücretinden Doğan Davalar

·  İşe İade Davaları

·  Boşta Geçen Süre Tazminatından Doğan Davalar

·  İşe Başlatmama Tazminatından Doğan Davalar